{"id":139,"date":"2026-08-05T12:32:28","date_gmt":"2026-08-05T11:32:28","guid":{"rendered":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/?p=139"},"modified":"2026-08-05T13:37:17","modified_gmt":"2026-08-05T12:37:17","slug":"wat-is-er-nodig-om-een-seal-4-hyperscalecloud-te-bouwen-en-is-het-de-moeite-waard-deel-3-infrastructuur-de-hardware","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wat-is-er-nodig-om-een-seal-4-hyperscalecloud-te-bouwen-en-is-het-de-moeite-waard-deel-3-infrastructuur-de-hardware\/","title":{"rendered":"Wat is er nodig om een SEAL\u20114\u2011hyperscalecloud te bouwen, en is het de moeite waard? \u2013 Deel 3: Infrastructuur (de hardware)"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In <a href=\"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wat-is-er-nodig-om-een-seal-4-hyperscalecloud-te-bouwen-en-is-het-de-moeite-waard-deel-1\/\">deel 1<\/a> gaf ik een overzicht van het Cloud Sovereignty Framework (CSF) neer en ging ik in op de vraag of een SEAL\u20114\u2011hyperscalecloud \u00fcberhaupt nodig is, en voor wie. Daarna gaf ik aan hoe ik in meer detail in zou gaan op het bouwen en exploiteren van een hyperscale cloud. In <a href=\"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wat-is-er-nodig-om-een-seal-4-hyperscalecloud-te-bouwen-en-is-het-de-moeite-waard-deel-2-datacenters\/\">deel 2<\/a> begon ik bij de onderste laag: de datacenters.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In dit deel klimmen we \u00e9\u00e9n laag omhoog, naar de infrastructuur: de compute-, storage- en netwerkhardware die in de datacenters staat. En hier wordt het framework pas echt interessant. Dit is de laag waar toeleveringsketen-soevereiniteit (SOV\u20115, met 20% de zwaarst wegende doelstelling in CSF) van een abstract begrip verandert in een keiharde landkaart van fabrieken, machines en octrooien. Op die kaart is Europa vooralsnog grotendeels toeschouwer.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zoals beloofd stel ga ik bij elke laag in op dezelfde twee vragen: hoe ziet de toeleveringsketen eruit wanneer je het&nbsp;bouwt, en wanneer je het&nbsp;exploiteert?<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">De toeleveringsketen bij het bouwen<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een moderne server lijkt een doos met onderdelen, maar is in werkelijkheid het eindpunt van een uiterst complexe toeleveringsketen die bestaat uit meerdere delen:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Electronic Design Automation-software<\/strong>: Dit is de gereedschapskist waarmee chips ontworpen worden. De marktleiders zijn Synopsys (VS), Cadence (VS), Siemens EDA (Duitsland).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Instructiesets<\/strong>: Zonder instructies doet een chip niets en dus is het intellectueel eigendom van de instructieset van belang. x86 valt onder gedeelde controle van Intel en AMD (beide VS), Arm is van Arm Holdings (VK, maar met een Japanse eigenaar). RISC\u2011V is een open standaard maar heeft nog geen volwassen ecosysteem. Dit is potentieel waar Europa zich op zou moeten richten.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Chipontwerp<\/strong>: Chips worden ontworpen door Nvidia, AMD, Intel, Ampere, Broadcom, plus de eigen chips van de hyperscalers zelf (AWS Graviton\/Trainium, Google TPU, Microsoft Maia\/Cobalt). Dit is daarmee grotendeels Amerikaans.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Fabricage<\/strong>: De daadwerkelijke productie van chips gebeurt bij TSMC (Taiwan), Samsung (Zuid-Korea) en in mindere mate Intel (VS). Geheugen (DRAM, HBM) komt van Samsung, SK hynix en Micron (Korea, VS).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze keten SEAL-4 compliant maken is een enorme onderneming die heel veel investeringen vergt en een lange adem. Maar er is nog een cruciaal onderdeel van de keten&#8230;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">De rol van ASML<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In deel 1 noemde ik het al kort: Nederland heeft met ASML een enorme troef in handen. Tijd om die kaart om te draaien en goed te bekijken, want ASML is het beste bewijs dat &#8220;soevereiniteit&#8221; en &#8220;afhankelijkheid&#8221; twee kanten van dezelfde medaille zijn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ASML is de enige fabrikant ter wereld die EUV-lithografie kan leveren. Dit zijn de machines waarmee de geavanceerde chips gemaakt worden die elke moderne GPU en CPU nodig heeft. Niet de grootste, niet de beste: de&nbsp;enige. Zonder ASML staan de fabrieken van TSMC en Samsung stil. ASML komt dichtbij een monopolie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De EUV-systemen die ASML maakt bestaat uit honderdduizenden componenten. De optiek komt van Carl Zeiss SMT (Duitsland). Dit gaat om spiegels die zo perfect gepolijst zijn dat de afwijkingen op de schaal van een atoom worden gemeten, en waar Zeiss een de-facto monopolie op heeft. De techniek om druppeltjes tin vijftigduizend keer per seconde door een laser te raken om plasma te maken komt van Cymer (Amerikaans, maar in bezit van ASML) en Trumpf (Duits). De machines van ASML zijn daarom meer dan een product, het is een ecosysteem dat in twee decennia is opgebouwd. Dat is niet zo 1-2-3 te repliceren (later meer daarover).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu de nuance, want dit is waar het interessant wordt voor het framework. Het feit dat ASML Nederlands is, betekent&nbsp;niet&nbsp;dat Europa soevereine compute heeft. ASML verkoopt zijn machines aan TSMC in Taiwan en Samsung in Korea, en die fabriceren chips die door Nvidia (VS) zijn ontworpen met Amerikaanse EDA-software op een Britse of Amerikaanse instructieset. ASML is dus maar \u00e9\u00e9n schakel in een keten die verder overweldigend niet-Europees is.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het laat wel zien dat afhankelijkheid&nbsp;twee kanten op&nbsp;werkt, precies zoals ik in deel 1 aanstipte. De hele wereld heeft Europa nodig voor de bovenkant van de chipketen, net zo hard als Europa de rest van de wereld nodig heeft voor de onderkant. Dat is geen soevereiniteit, maar het is wel onderhandelingspositie. In een geopolitiek spel is een geloofwaardige troef aan de onderhandelingstafel meer waard dan een dogmatisch nagestreefde autarkie die je economisch de das omdoet. De recente berichten dat China eigen DUV-machines in productie neemt (juli 2026) laten meteen zien hoe kwetsbaar zelfs een monopolie is zodra iemand bereid is er tientallen miljarden en een decennium (of twee) tegenaan te gooien. Een voorsprong is geen eeuwigdurend bezit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De eerlijke conclusie voor de bouwvraag: op de hardwarelaag is een SEAL\u20114-keten vandaag simpelweg niet te bouwen. Niet omdat Europa dom of lui is, maar omdat de keten fysiek verspreid is over Taiwan, Korea, de VS en Japan, en het jaren tot decennia duurt om die schakels te dupliceren, als het al kan. Het European Processor Initiative en RISC\u2011V zijn serieuze pogingen om bij te komen, maar het zal echt een heleboel vergen voor ze hyperscale-volume en -prestaties kunnen bieden. Het framework rapporteert dat eerlijk, en dat is precies zijn waarde: het liegt niet over waar we staan.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Open Compute Project<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Als de chips zelf de moeilijkste laag zijn, dan is de manier waarop hyperscalers die chips tot servers, racks en netwerken smeden juist het meest verrassend open. Dat komt door het Open Compute Project (OCP). OCP is in 2011 opgericht door Facebook (nu Meta), dat besloot zijn serverontwerpen niet als bedrijfsgeheim te behandelen maar openbaar te maken. Het idee: als iedereen dezelfde open specificaties gebruikt voor moederborden, voedingen, racks, koeling en netwerkswitches, dan wordt hardware een commodity, gaat de prijs omlaag en gaat de kwaliteit omhoog. Microsoft, Google en vrijwel iedere serieuze speler droegen hun eigen ontwerpen bij. Een groot deel van wat een hyperscaler &#8220;hyper&#8221; maakt aan de hardwarekant (racks, gedisaggregeerde storage, hot-swappable alles) is publiek beschikbaar via OCP.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Voor het soevereiniteitsdebat is dat een dubbelzinnig cadeau. Aan de ene kant verlaagt het de drempel enorm: een Europese partij die een hyperscalebasis wil bouwen, hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. De ontwerpen liggen klaar. Je hoeft niet te bedenken hoe je een effici\u00ebnt rack bouwt; dat is een opgelost probleem. Ironisch genoeg maken de huidige Europese partijen niet of nauwelijks gebruik van OCP en daarmee laten ze een grote mate aan innovatie en (kosten)effici\u00ebntie liggen, ook al komt de hardware van buiten Europa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Echter, open hardware lost precies niets op aan het probleem van een puur Europese toeleveringsketen: OCP is een verzameling open\u00a0specificaties, maar nog geen fabriek. De blauwdruk delen is gratis, maar de productie blijft de bottleneck. Waar OCP de laatste jaren wel iets doet dat er voor soevereiniteit echt toe doet, is beveiliging, hetgeen on brengt bij de exploitatie.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">De toeleveringsketen bij het exploiteren<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stel dat je op magische wijze al je hardware soeverein zou kunnen inkopen. Dan nog is er een risico dat losstaat van waar de chip vandaan komt: is er onderweg mee geknoeid? Een server passeert tientallen handen (o.a. fabriek, assemblage, transport, distributie, installatie) en op elk van die punten kan iemand in theorie een kwaadaardig component bijplaatsen of een firmware-image vervangen. Dit is het klassieke schrikbeeld van de &#8220;hardware-implant&#8221;, jaren geleden groot geworden door een omstreden (en door alle betrokken partijen ontkend) verhaal over een spionagechip op serverboards. Of dat specifieke verhaal nu klopte of niet, het maakte de industrie in \u00e9\u00e9n klap wakker: firmware en hardware die je niet kunt verifi\u00ebren, moet je niet vertrouwen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hier is een belangrijk onderscheid dat in het soevereiniteitsdebat vaak door elkaar loopt:&nbsp;herkomst&nbsp;(waar is het gemaakt \u2014 de SOV\u20115-vraag) is iets anders dan&nbsp;integriteit&nbsp;(is het onderweg ongemoeid gebleven). Het framework hamert op herkomst, maar in de dagelijkse praktijk is integriteit vaak de relevantere beveiligingsvraag. En het mooie is dat je integriteit kunt afdwingen, ongeacht waar de onderdelen vandaan komen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Precies dat is wat de hyperscalers op enorme schaal doen, met een aanpak die &#8220;hardware root of trust&#8221; heet. Project Cerberus (Microsoft), Nitro (AWS), en Titan (Google) zijn hier allemaal varianten van. Ze zorgen voor hardware root of trust met een identiteit die niet te klonen is, die voor het opstarten elke firmware-image op de server controleert en niet te opstart als er ook maar \u00e9\u00e9n bit niet klopt. Omdat de hardware root of trust cryptografisch geverifieerd wordt, hoef je de leverancier niet te vertrouwen. Je vertrouwt de wiskunde.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En hier komt OCP terug in beeld, want deze root of trust hoeft geen gesloten bedrijfsgeheim te zijn.&nbsp;Caliptra is een open-source silicon root of trust: een specificatie, silicium-logica, ROM en firmware voor een ge\u00efntegreerd vertrouwensblok, bedoeld voor datacenter-klasse chips als CPU&#8217;s, GPU&#8217;s, DPU&#8217;s en TPU&#8217;s. Met andere woorden: het recept om te verifi\u00ebren dat er niet met je hardware is geknoeid, ligt open op tafel. Via de OCP Security-werkgroep (met initiatieven rond veilige firmware en attestatie) wordt dit stukje bij beetje een gedeelde standaard.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Waarom is dit voor het soevereiniteitsverhaal zo belangrijk? Omdat het laat zien dat de meest concrete beveiligingsmaatregel op de hardwarelaag, weten dat er niet met je spullen is geknoeid, niet afhankelijk is van SEAL\u20114-herkomst. Je kunt een chip uit Taiwan in een server bouwen en er alsnog wiskundig zeker van zijn dat de firmware onaangetast is. Een land dat zich blindstaart op &#8220;waar komt de chip vandaan?&#8221; en ondertussen geen root of trust en geen attestatie inricht, heeft het verkeerde probleem opgelost. Dat is exact dezelfde weeffout die ik in deel 1 beschreef: het verdedigen tegen een juridisch of herkomst-risico terwijl je je feitelijke security laat versloffen.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Wat betekent dit voor SEAL\u20114?<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De hardwarelaag is de waar CSF het hardst bijt en waar Europa het minst te vertellen heeft. Herkomst-soevereiniteit is hier vandaag simpelweg onhaalbaar. Het grootste deel van de keten is overweldigend niet-Europees, en zelfs onze grootste troef, ASML, bewijst vooral hoe internationaal verweven de keten is.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maar er zitten twee lichtpuntjes in dit sombere verhaal::<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>De hardwarebasis van een hyperscaler dankzij OCP verrassend open en dus in principe reproduceerbaar. Het probleem is niet het ontwerp, maar de investeringen en de tijd die nodig is om op grote schaal en met hoge kwaliteit de benodigde zaken te produceren.<\/li>\n\n\n\n<li>Hardware-integriteit is te bereiken zonder soevereine herkomst. Voor veel kritieke systemen is dat de beveiliging die er werkelijk toe doet.&nbsp;Daarmee is de herkomst pas een probleem als de levering niet meer kan of mag en is er geen kill-switch op reeds in gebruik genomen infrastructuur.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De les blijft dus dezelfde als in de vorige delen: gebruik het Cloud Sovereignty Framework om te zien waar de gaten zitten, maar zet het niet dogmatisch in, want dan kom je van een koude kermis thuis. Een SEAL\u20114-eis op de compute-laag afdwingen betekent vandaag simpelweg dat je geen moderne hyperscalecloud hebt, punt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De vraag is vervolgens of we daar wat aan moeten doen. Als we dat echt willen, dan moet daar beleid op gemaakt worden waarmee dit in de komende decennia wordt opgelost. Dergelijk beleid zou enorm ambitieus zijn en investeringen vergen die zo nodig nog ambitieuzer zijn. Vooralsnog is het in ieder geval verstanding om ASML als strategische troef te koesteren.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In het volgende deel klimmen we opnieuw een laag omhoog, naar het platform: het control plane dat al die hardware automatiseert, orkestreert en beveiligt. Dit is de laag waar hardware verandert in een cloud, en waar soevereiniteit een heel ander gezicht krijgt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>In deel 1 gaf ik een overzicht van het Cloud Sovereignty Framework (CSF) neer en ging &hellip; <a title=\"Wat is er nodig om een SEAL\u20114\u2011hyperscalecloud te bouwen, en is het de moeite waard? \u2013 Deel 3: Infrastructuur (de hardware)\" class=\"hm-read-more\" href=\"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wat-is-er-nodig-om-een-seal-4-hyperscalecloud-te-bouwen-en-is-het-de-moeite-waard-deel-3-infrastructuur-de-hardware\/\"><span class=\"screen-reader-text\">Wat is er nodig om een SEAL\u20114\u2011hyperscalecloud te bouwen, en is het de moeite waard? \u2013 Deel 3: Infrastructuur (de hardware)<\/span>Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,6,4],"tags":[],"class_list":["post-139","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nl","category-security","category-sovereignty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=139"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":148,"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139\/revisions\/148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/michiel.vanotegem.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}